(N)iets nieuws onder de zon

dinsdag, 24 juni, 2014 om 20:44

Filantropie in NederlandDe participatiesamenleving (nee echt, participatiemaatschappij is fout, dat is iets heel anders) begon echt niet met de troonrede in 2013. De discussie erover natuurlijk wel. Hoewel, discussie? Veel werk dat nu al door vrijwilligers – burgers, mensen – wordt gedaan, wordt onder het tapijt geveegd want “de participatiesamenleving is gewoon een excuus voor bezuinigen”. Tegenstanders lijken nog steeds uit te gaan van een samenleving waarin overheid en markt – al dan niet met de burger als individu – alles wel voor elkaar kunnen krijgen. Burgers die samen, onafhankelijk van of juist in samenwerking met overheid en markt, iets voor elkaar gedaan krijgen ontbreken nog veel te vaak in de analyses.

Aan de andere kant lijkt burgerkracht ook wel “de oplossing voor alles”. Juichende verhalen over slimme nieuwe initiatieven en experimenten – omarmd door een overheid die de inzet van burgers wel even zal gaan regisseren – leiden ook daar af van alles wat er nu al door burgers samen wordt bereikt. Niet kijken naar wat er al is, maar vooruit vluchten in het nieuwe, in het experiment – het 293e buurthuis in zelfbeheer – suggereren dat alles opnieuw moet worden ontwikkeld, het liefst binnen het veilige kader van een “participatieleidraad”, aangereikt door de overheid. Wat al bewezen heeft te werken verdwijnt zo uit het zicht. Nieuw is blijkbaar stuurbaar, plooibaar, inpasbaar in beleid.

De participatiesamenleving is niets nieuws. We doen – als burgers, als mensen – heel veel samen en hebben dat ook altijd al gedaan. Vrijwilligerswerk, burgerkracht, filantropie, het is letterlijk van alle tijden, en het is zeker ouder dan “overheid” of “markt”. Al langer dan we ons realiseren helpen mensen elkaar. Margaret Mead – cultureel antropologe van wereldfaam – beschouwde de vondst van een geheeld maar ooit gebroken dijbeen bij een prehistorische opgraving als een indicatie van het vinden van beschaving: alleen met hulp van anderen zou een mens die breuk in het verre verleden hebben kunnen overleven. We waren en zijn van nature solidair met elkaar: slechts de vormen waarin die solidariteit zich uit, veranderen.

Tussen de mensen die vrijwilligerswerk neerzetten als schaamlapje voor neoliberaal beleid en hun tegenstanders die het zien als een wondermiddel gaapt een groot gat. Een congres op 19 juni 2014 in Rotterdam gaf en een daar gepresenteerd boek – Filantropie in Nederland – geeft een stevige aanzet om dat vacuüm te vullen met substantie. Op initiatief van NOV en Gilde heeft de Stichting Maatschappij en Onderneming een goed getimede publicatie verzorgd die een overzicht geeft van waar “we” op het moment staan: wat speelt er nu eigenlijk in de civil society, in het vrijwilligerswerk? Hoeveel geefgeld gaat er jaarlijks om in Nederland en hoe kijken we tegenwoordig naar het begrip filantropie? Hoe werkt “privaat Nederland” eigenlijk voor de publieke zaak?

Maar het alleen beschrijven van de stand van zaken – hoe noodzakelijk ook omdat die nogal eens wordt weggemoffeld – zou onvoldoende richting geven aan de discussie. Wat zijn de uitdagingen waar we voor staan? Hoe kunnen al die vormen van private inzet bijdragen aan het grotere geheel? Hoe stemmen we ze op elkaar af? Hoe optimaliseren we de bijdrage van burgers naast die van overheid en markt? Allemaal relevante vragen voor de inrichting van de participatiesamenleving, een samenleving waarin ‘burgers samen’ vorm geven aan solidariteit, op een moderne, bijdehante en zelfbewuste manier.

Op basis van bestaand wetenschappelijk werk en speciaal voor deze bundel geschreven beschouwingen wordt in Filantropie in Nederland een beeld geschetst dat uitgangspunt kan zijn voor de echte zoektocht: hoe geven we de filantropie – de private actie van burgers en bedrijven voor de publieke zaak – de plaats waar deze het meest tot zijn recht komt? Net doen of het er niet is of veronderstellen dat het alles kan, kan in elk geval niet meer. Dat levert niets op behalve verwarring en die is er al genoeg.

Burgers kunnen samen veel, maar niet alles. Wat we wel samen kunnen, laten we daar maar eens op basis van recente inzichten met elkaar over praten. Op OnsAlexander volgt hiervoor een reeks besprekingen van de hoofdpunten. De volgende post vindt u hier.

Filantropie in Nederland, onder redactie van Lucas Meijs, een uitgave van Stichting Maatschappij en Onderneming, 2014. ISBN 978-90-6962-247-7.

4 reacties op “(N)iets nieuws onder de zon”

  1. Annet Schipper zegt:

    Ipv filantropie volg ik zijdelings de wijkinvesteringsfondsen en partijen als Vera en Woman Invest.. Geven met een eventueel financieel of dienst rendement…ik vind dat een mooie vorm van participatie, je bepaalt wat je investeert, blijft betrokken omdat je rendement wilt… Echter hoe betrek je de wijken? Hoe laat je bepalen dat een bakker om de hoek moet komen? Waarschijnlijk is dit een hele andere discussie,….

  2. Rolf zegt:

    Hi Annet, ik zou denken dat de route dan ongeveer zou moeten worden:
    1. mensen kennen de kracht van filantropie beter: we kunnen ‘privaat’ dingen die we belangrijk vinden gewoon regelen.
    2. zicht hebben op wat er in een wijk moet gebeuren.
    3. afwegen of geven of investeren de beste weg is.

    Het begint in elk geval met je realiseren dat je meer kunt betekenen dan je nu (waarschijnlijk) doet.

  3. De denkfout zit hem in de term filantropie. Die hardnekkig de voortgang van burgers on terug in de regierol te komen, blokkeerd. Het zou investeren in je wijk en in publieke taakgeving moeten worden. Dat is geen filantropie, dat is ondernemerschap.. Zolang de discussie blijft hangen in goeddoenerij kunnen bewoners nooit serieus zelf aan de slag. Blijft de overheid en de tussenhandel de zelforganisatie wegduwen.
    Nee niets nieuws onder de zon. Zeker als het gaat om de positie van wijkbewoners. Daar is niets aan veranderd. Gek hea dat er niets gebeurd. Waar zou dat nou door komen?


Reageer